Η επιπεφυκίτιδα είναι μια από τις συχνότερες αιτίες ερυθρότητας και δακρύρροιας στα μάτια. Άλλοτε οφείλεται σε ιό, άλλοτε σε βακτήριο ή αλλεργία. Παρότι συνήθως εξελίσσεται ήπια, η σωστή διάκριση της αιτίας οδηγεί σε γρήγορη ανακούφιση και αποτρέπει άσκοπα φάρμακα.
Τι είναι η επιπεφυκίτιδα
Πρόκειται για φλεγμονή του επιπεφυκότα, της λεπτής μεμβράνης που καλύπτει το λευκό του ματιού και το εσωτερικό των βλεφάρων. Η φλεγμονή αυξάνει τα αγγεία, γι’ αυτό το μάτι κοκκινίζει και δακρύζει. Η κατάσταση μπορεί να είναι λοιμώδης (ιογενής ή βακτηριακή) ή μη λοιμώδης (αλλεργική, ερεθιστική).
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα μοιάζουν, όμως μικρές λεπτομέρειες κατευθύνουν τη διάγνωση:
-
Ερυθρότητα, δακρύρροια, αίσθημα «άμμου».
-
Εκκρίσεις: υδαρείς στις ιογενείς/αλλεργικές, παχύρρευστες–κιτρινωπές στις βακτηριακές.
-
Κνησμός έντονος στις αλλεργικές.
-
Φωτοφοβία ή ήπιος πόνος.
-
Κόλληση βλεφάρων το πρωί κυρίως σε βακτηριακή λοίμωξη.
-
Συνοδά: ρινίτιδα/πονόλαιμος στις ιογενείς, εποχικότητα και φτέρνισμα στις αλλεργικές.
Κόκκινες σημαίες: έντονος πόνος, θόλωση όρασης, ευαισθησία στο φως που δεν ταιριάζει με «απλή» επιπεφυκίτιδα ή τραύμα/φαγόπυρο σε φακούς—χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση.
Αίτια
-
Ιογενής: συχνά αδενοϊοί· μεταδίδεται εύκολα σε οικογένειες/σχολεία.
-
Βακτηριακή: σταφυλόκοκκος, στρεπτόκοκκος κ.ά., συχνότερη στα παιδιά.
-
Αλλεργική: γύρεις, ακάρεα, τρίχωμα ζώων· συνήθως αμφοτερόπλευρη με έντονο κνησμό.
-
Ερεθιστική: χλώριο πισίνας, καπνός, καλλυντικά, φακοί επαφής.
-
Νεογνική: ειδική κατηγορία που απαιτεί ιατρική εκτίμηση.
Διάγνωση
Ο γιατρός βασίζεται στο ιστορικό και στην εξέταση με φακό. Συνήθως δεν χρειάζονται καλλιέργειες, εκτός αν το επεισόδιο επιμένει, υποτροπιάζει ή αφορά νεογνό/ανοσοκαταστολή. Επιπλέον, σε χρήστες φακών επαφής απαιτείται προσοχή για πιθανή κερατίτιδα.
Θεραπευτικές επιλογές
Η αγωγή εξαρτάται από την αιτία—όχι όλες οι επιπεφυκίτιδες θέλουν αντιβιοτικό.
Ιογενής:
-
Τεχνητά δάκρυα, δροσερές κομπρέσες, σχολαστική υγιεινή.
-
Αποφεύγουμε κορτιζόνη χωρίς ιατρό. Τα συμπτώματα συχνά υποχωρούν σε 1–2 εβδομάδες.
Βακτηριακή:
-
Τοπικά αντιβιοτικά κολλύρια/αλοιφή (π.χ. χλωραμφενικόλη/φλουοροκινολόνη κατά περίπτωση) για λίγες ημέρες, σύμφωνα με οδηγίες.
-
Γρήγορη βελτίωση μέσα σε 48–72 ώρες συνήθως.
Αλλεργική:
-
Αντιισταμινικά/σταθεροποιητές μαστοκυττάρων σε κολλύριο, δροσερές κομπρέσες.
-
Επιπλέον, απομάκρυνση αλλεργιογόνων και, όπου χρειάζεται, από του στόματος αντιισταμινικά.
-
Βραχυπρόθεσμη ήπια κορτικοστεροειδής σταγόνα μόνο με οφθαλμίατρο σε βαριές κρίσεις.
Ερεθιστική:
-
Ξέπλυμα με φυσιολογικό ορό, αποφυγή ερεθιστικού, τεχνητά δάκρυα.
Σε φακούς επαφής, διακόπτεις χρήση μέχρι την πλήρη ύφεση και αντικαθιστάς τη θήκη/διάλυμα.
Διαχείριση & καθημερινότητα
Μικρές κινήσεις περιορίζουν τη διάρκεια και τη μετάδοση:
-
Πλύσιμο χεριών συχνά· μην αγγίζεις/τρίβεις τα μάτια.
-
Μοναδικές πετσέτες/μαξιλαροθήκες και συχνή αλλαγή τους.
-
Μην μοιράζεσαι καλλυντικά ματιών· αντικατάστησέ τα μετά από λοίμωξη.
-
Ψυχρές κομπρέσες για κνησμό/κάψιμο· θερμές για παχύρρευστες εκκρίσεις.
-
Καθαρισμός βλεφάρων με αραιωμένο υποαλλεργικό σαμπουάν ή ειδικά μαντηλάκια.
-
Οθόνες και φως: κάνε συχνά ανοιγοκλείσιμο και μικρά διαλείμματα για να μειώνεις την ξηρότητα.
-
Πότε ζητώ βοήθεια: αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται σε 2–3 ημέρες με σωστή φροντίδα, αν παρουσιάσεις πόνο/θόλωση όρασης/έντονη φωτοφοβία, αν είσαι χρήστης φακών με έντονο ερεθισμό, ή αν υπάρχει νεογνό με εκκρίσεις.
Μύθοι & αλήθειες
-
«Θέλει πάντα αντιβιοτικό»: λάθος. Οι ιογενείς και αλλεργικές μορφές δεν ωφελούνται από αντιβιοτικό.
-
«Οι σταγόνες κορτιζόνης είναι αθώες»: λάθος. Μπορούν να επιδεινώσουν ιογενείς κερατίτιδες· τις χρησιμοποιούμε μόνο με οφθαλμίατρο.
-
«Μεταδίδεται μόνο με επαφή»: κυρίως με χέρια–επιφάνειες, αλλά και με σταγονίδια· γι’ αυτό η υγιεινή κερδίζει.
Η επιπεφυκίτιδα συνήθως περνά γρήγορα, όμως χρειάζεται σωστή διάκριση αιτίας και πειθαρχημένη υγιεινή. Με στοχευμένη αγωγή, αποφυγή ερεθιστικών και προσοχή στις «κόκκινες σημαίες», τα μάτια ηρεμούν και η όραση μένει καθαρή.