Η ιατρική χρήση των κορτικοστεροειδών (ή αλλιώς στεροειδών) έχει σώσει εκατομμύρια ζωές και βελτιώσει την καθημερινότητα ασθενών με σοβαρές φλεγμονώδεις ή αυτοάνοσες παθήσεις. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις, η χρήση αυτών των φαρμάκων μπορεί να έχει σημαντικές παρενέργειες στην ψυχική υγεία, οδηγώντας σε μια κατάσταση που ονομάζεται στεροειδής ψύχωση.
Πρόκειται για μια σπάνια αλλά σοβαρή ψυχιατρική διαταραχή που σχετίζεται άμεσα με τη λήψη υψηλών δόσεων κορτικοστεροειδών.
Τι είναι η στεροειδής ψύχωση;
Η στεροειδής ψύχωση εμφανίζεται όταν ένας ασθενής αναπτύσσει ψυχωτικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τη χορήγηση κορτικοστεροειδών φαρμάκων, όπως η πρεδνιζολόνη ή η δεξαμεθαζόνη. Αυτά τα φάρμακα χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση παθήσεων όπως:
-
Ρευματοειδής αρθρίτιδα
-
Ελκώδης κολίτιδα
-
Άσθμα και ΧΑΠ
-
Αυτοάνοσες δερματικές παθήσεις
-
Μετά από μεταμόσχευση οργάνου
-
Ορισμένες μορφές καρκίνου
Η ψύχωση μπορεί να εμφανιστεί λίγες ημέρες έως και εβδομάδες μετά την έναρξη της αγωγής και, αν και δεν είναι συχνή, χρήζει άμεσης αντιμετώπισης.
Συμπτώματα που πρέπει να σας ανησυχήσουν
Τα συμπτώματα της στεροειδούς ψύχωσης μοιάζουν με αυτά άλλων ψυχώσεων, αλλά συνδέονται χρονικά με τη λήψη στεροειδών. Περιλαμβάνουν:
-
Παραληρηματικές ιδέες (π.χ. καταδίωξης ή μεγαλείου)
-
Ακουστικές ψευδαισθήσεις (π.χ. “ακούω φωνές”)
-
Έντονο άγχος ή πανικός
-
Αϋπνία και διαταραχή του κύκλου ύπνου
-
Αλλαγές στη συμπεριφορά (ευερεθιστότητα, επιθετικότητα, ευφορία ή απόσυρση)
-
Κατάθλιψη ή μανιακά επεισόδια
-
Σύγχυση και αποπροσανατολισμός, ιδίως σε ηλικιωμένους
Σε σοβαρές περιπτώσεις, ο ασθενής μπορεί να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα ή να είναι επικίνδυνος για τον εαυτό του και τους άλλους.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Αν και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε λαμβάνει στεροειδή, ορισμένοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο:
-
Υψηλές δόσεις (ιδίως >40 mg πρεδνιζολόνης ημερησίως)
-
Μακροχρόνια χρήση
-
Ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό ψυχικής νόσου
-
Ηλικιωμένοι ασθενείς
-
Ταχεία αύξηση της δόσης ή απότομη διακοπή
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική παρατήρηση και στο ιστορικό λήψης φαρμάκων. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέταση αίματος ή απεικονιστική μέθοδος που να επιβεβαιώνει τη στεροειδή ψύχωση. Ωστόσο, είναι σημαντικό ο γιατρός να αποκλείσει άλλες αιτίες (π.χ. οργανική νόσος, μεταβολικές διαταραχές ή νευρολογικά αίτια).
Ποια είναι η θεραπεία;
Η αντιμετώπιση της στεροειδούς ψύχωσης περιλαμβάνει:
-
Μείωση της δόσης ή διακοπή των στεροειδών, εφόσον το επιτρέπει η υποκείμενη νόσος.
-
Χορήγηση αντιψυχωσικών φαρμάκων (π.χ. ρισπεριδόνη, ολανζαπίνη), για έλεγχο των συμπτωμάτων.
-
Σε ήπιες περιπτώσεις, αρκεί η παρακολούθηση και η σταδιακή μείωση των στεροειδών.
-
Ψυχολογική υποστήριξη τόσο για τον ασθενή όσο και για το οικογενειακό περιβάλλον.
Η κατάσταση συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες έως εβδομάδες μετά την κατάλληλη παρέμβαση.
Μπορεί να προληφθεί;
Δεν υπάρχει απόλυτος τρόπος πρόληψης, αλλά οι γιατροί μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο:
-
Χορηγώντας την ελάχιστη απαραίτητη δόση για το μικρότερο δυνατό διάστημα
-
Παρακολουθώντας στενά τους ασθενείς για πρώιμα σημάδια αλλαγής στη διάθεση ή τη συμπεριφορά
-
Ενημερώνοντας ασθενείς και φροντιστές για τις πιθανές ψυχικές παρενέργειες
-
Εξετάζοντας εναλλακτικές θεραπείες όταν υπάρχει ιστορικό ψυχικών διαταραχών
Η στεροειδής ψύχωση είναι μια σοβαρή αλλά διαχειρίσιμη κατάσταση. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η συνεργασία ιατρών, ασθενών και οικογένειας μπορούν να κάνουν τη διαφορά, αποτρέποντας σοβαρές επιπλοκές και εξασφαλίζοντας την ομαλή συνέχιση της θεραπείας.